Η ΜΟΝΗ ΣΑΜΑΡΙΝΑΣ

Ο Περίφημος Ναός της Αγίας Σαμαρίνας [ή Σιαμαρίνας] της πανάρχαιας και διαλυμένης τώρα Μονής της Ζωοδόχου Πηγής Καλογερόρραχης κοντά στην Ανδρούσα είναι από τα πιο παλιά Βυζαντινά μνημεία της Μεσσηνίας.

Σώζεται σε πολύ καλή κατάσταση καθώς και το κωδωνοστάσιο του ναού της που είναι άριστης τέχνης. Η ονομασία Αγία Σαμαρίνα φαίνεται ότι έχει προέλθει από το λατινικό SANTA MARIA ή το SAINT MARIE και κατά παραφθορά SAN MARIE από το οποίο και η ονομασία του γειτονικού χωριού Σάμαρι [Eλληνοεκκλησιά]. Η Μονή σύμφωνα με τη σωζόμενη παράδοση ήταν γυναικεία. Σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή θεωρείται ότι ο ναός είναι κτίσμα του τέλους του 12^ου αιώνα και κτήτορας του ο αυτοκράτορας Ανδρόνικος ο Β΄ ο Παλαιολόγος ο οποίος λόγω του σεβασμού και της αγάπης που έτρεφε στον Πατριάρχη Αθανάσιο τον Α΄ τίμησε και στόλισε την γενέτειρά του Ανδρούσα με δυο Πατριαρχικά Μοναστήρια : το ανδρικό του Ανδρομονάστηρου και το γυναικείο , αυτό της Σαμαρίνας.

ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ

ΜΑΚΡΙΑ ΓΑΙΔΟΥΡΑ

Παιζόταν από 10 τουλάχιστον αγόρια σε δύο ομάδες. Η μία ομάδα έφτιαχνε την μακριά γαϊδούρα. Ένα παιδί στεκόταν στον τοίχο σκυμμένο και με το πρόσωπο γυρισμένο σ’ αυτόν. Το άλλο παιδί με τα δύο του χέρια κρατούσαν από τη μέση του πρώτου παιδιού. Στα πισινά του δεύτερου παιδιού έπιανε άλλο παιδί και ούτω καθεξής, ώσπου να σχηματιστεί ένα μακρύ ανθρώπινο σκυμμένο σώμα. Τα παιδιά προστάτευαν τα κεφάλια τους ανάμεσα στα πόδια του μπροστινού. Όταν ήταν έτοιμη η μακριά γαϊδούρα, ένα-ένα τα παιδιά της άλλης ομάδας πηδούσαν, για να ανέβουν όλα επάνω στις πλάτες της μακριάς γαϊδούρας. Εάν δεν τα κατάφερναν, τότε ήταν χαμένοι. Εάν όμως τα κατάφερναν, η ομάδα της μακριάς γαϊδούρας κουνιόταν προσπαθώντας να ρίξει κάτω αυτούς που ήταν καβάλα. Την ώρα εκείνη οι επάνω έλεγαν «Δέκα-δέκα την ημέρα και εκατό την εβδομάδα και σαράντα και πενήντα και το γαϊδουράκι μου και το σαμαράκι μου, πουρ-πουρ» Και κατέβαιναν νικητές, εάν κατόρθωναν να παραμείνουν καβάλα.

ΤΑ ΜΟΝΑ-ΖΥΓΑ

Κάποια παιδιά που κρατούσαν στις χούφτες σταφίδες ή στραγάλια έπαιζαν το παιχνίδι μονά ζυγά. Ο ένας παίκτης έβαζε στην κλειστή χούφτα του μερικές σταφίδες κι ο άλλος έπρεπε να μαντέψει τον αριθμό τους. Όποιος έχανε, έδινε τις σταφίδες ή τα στραγάλια στον άλλο που ήταν ο νικητής.

Ο ΚΟΥΤΣΟΣ

Χάραζαν στο χώμα ένα παραλληλόγραμμο χωρισμένο σε τετράγωνα. Έπαιρναν ένα μικρό κεραμίδι ή μία πλατιά πέτρα που την έλεγαν αμάδα και την έβαζαν στο πρώτο τετράγωνο. Έπρεπε να σπρώξουν με το ένα πόδι την αμάδα από το ένα τετράγωνο στο άλλο χωρίς να ακουμπήσει στις διαχωριστικές γραμμές του κουτσού, γιατί τότε ο παίκτης έχανε. Αυτό γινόταν με διάφορα γεωμετρικά σχήματα, τρίγωνα, κύκλους και σαλίγκαρο. Ο κουτσός ήταν περισσότερο κοριτσίστικο παιχνίδι.

Η ΣΒΟΥΡΑ

Στο κεφάλι της σβούρας έκαναν με γύρισμα του σπάγκου τη θηλιά. Έφερναν το σπάγκο προς τα κάτω, αφού έκαναν μία στροφή επάνω στην μύτη της σβούρας. Τυλίγανε τον σπάγκο επάνω στη σβούρα έως ότου σκεπαστεί ολόκληρη, κρατώντας όμως με το δείκτη την άκρη του σπάγκου. Πετούσαν τη σβούρα τιναχτά προς τη γη τραβώντας απότομα το σπάγκο. Η σβούρα περιστρεφόταν και όσο πιο πολύ γύριζε, τόσο το καλύτερο.

ΤΑ ΠΕΝΤΟΒΟΛΑ

Κοριτσίστικο παιχνίδι με πέντε βώλους ή πετραδάκια. Ακουμπούσαν την παλάμη ανοιχτή προς το έδαφος, ώστε από κάτω να σχηματίζεται καμάρα. Γύρω ήταν οι βώλοι. Έπαιρναν με το άλλο χέρι ένα βώλο και τον πετούσαν ψηλά. Ώσπου να πέσει κάτω, έπρεπε να σπρώξουν ένα άλλο βώλο κάτω από την σταθερή παλάμη. Εάν κατόρθωναν να βάλουν τους βώλους κάτω από την καμάρα που σχημάτιζε η παλάμη, τότε ήταν νικήτριες.

Η ΤΥΦΛΟΜΥΓΑ

Κάνανε τα παιδιά ένα κύκλο και δένανε τα μάτια ενός συμπαίκτη. Τότε αυτό το παιδί προσπαθούσε να βρει ποιον έχει πιάσει. Αν τον έβρισκε, αυτός έκανε τότε τη τυφλόμυγα, διαφορετικά έμενε το ίδιο παιδί δεμένο και συνέχιζε ώσπου να πιάσει κάποιο.

ΠΙΝΑΚΩΤΗ - ΠΙΝΑΚΩΤΗ

Στο παιχνίδι αυτό παίρνουν μέρος 10–12 παιδιά κυρίως κορίτσια.Από τα παιδιά που παίρνουν μέρος στο παιχνίδι τα 8 κάθονται κάτω, το ένα πίσω από το άλλο με ανοιχτά τα πόδια έτσι που το ένα παιδί να κάθεται στο χώρο που περικλείεται μεταξύ των ανοιχτών σκελιών του άλλου παιδιού. Τα υπόλοιπα 4 παιδιά κάνουν το βασιλιά με τους φρουρούς του. Μάνα του παιχνιδιού (πινακωτή) ήταν το παιδί που καθόταν κάτω και ήταν τελευταίο στη σειρά των παιδιών με ανοιχτά τα πόδια. Το παιδί που κάθεται μπροστά από τη μάνα , που το κρατά αγκαλιασμένο , είναι το μικρό αρνάκι., που ήταν το αγαπημένο της.

Πώς παίζεται

Ο βασιλιάς στέλνει ένα από του φρουρούς του και λέει:

_ Πινακωτή – πινακωτή. Η Πινακωτή απαντά.

_ Έλα από τ’άλλο μου τ’αυτί γιατί είν’η μάνα μου κουφή.

Ο απεσταλμένος του βασιλιά πηγαίνει κουτσαίνοντας στο ένα πόδι από την άλλη μεριά της πινακωτής και ξαναλέει.

_ « πινακωτή – πινακωτή ». Η πινακωτή πάλι απαντά.

_ Έλα από τ’άλλο μου τ’αυτί γιατί είν’η μάνα μου κουφή.

Αυτό γίνεται τρεις φορές . Μετά ο απεσταλμένος του βασιλιά έλεγε στην πινακωτή.

_ «Πινακωτή, πινακωτή , είπε μου ο βασιλιάς (ν)α μου δώκεις ένα αρνί. Η πινακωτή του απαντά.

_ Διάλεξε και πάρε.. Τότε ο απεσταλμένος του βασιλιά τα μυρίζει ένα – ένα και όταν κάποιο δεν του αρέσει λέει.

_ «ίφ-φου , ίφ-φου», δηλαδή αυτό βρωμάει.

Όταν κάποιο του αρέσει λέει .

_ «Μίγχι-μίγχι», δηλαδή αυτό μυρίζει. Αυτό το αρνί που μυρίζει παίρνει ο απεσταλμένος στο βασιλιά του.

Ταυτόχρονα όμως η πινακωτή σκεπάζει καλά το αγαπημένο της αρνάκι. Το παιχνίδι συνεχίζεται μέχρι που να μείνει στην αγκαλιά της πινακωτής μόνο το μικρότερο αρνί. Όταν της το ζητά και αυτό , ο απεσταλμένος του βασιλιά , δεν του το δίνει λέγοντάς του ότι είναι το πιο μικρό και είναι η συντροφιά της. Όταν φεύγει , ο απεσταλμένος του βασιλιά , η πινακωτή κοιμάται . Τότε της κλέβουν το αρνάκι και το πηγαίνουν στο παλάτι του βασιλιά που είναι λίγο πιο πέρα. Όταν ξυπνήσει η πινακωτή και δεν βρει το αρνάκι της , πάει στο παλάτι του βασιλιά και το ζητά. Οι φρουροί όμως δεν της το δίνουν. Αυτή τότε πλησιάζει το μέρος που είναι τα αρνάκια της , μυρίζει τα δαχτυλάκια τους και αφού αναγνωρίσει το μικρότερο το παίρνει. Οι φρουροί του βασιλιά την κυνηγούν για να της το πάρουν πίσω. Όταν την πιάνουν αλλάζουν ρόλους και ξαναπαίζουν το παιχνίδι.

ΤΣΙΓΚΟΛΕΛΕΤΑ

Τα παιδιά πιασμένα σταυρωτά προχωράνε χοροπηδώντας και τραγουδώντας το παρακάτω τραγουδάκι αλλά κάθε φορά που λένε (τσιγκολελέτα) κάνουν στροφή και συνεχίζον ίσαμε που να φτάσουν σε ένα σημείο-τέρμα. Τότε ξαναρχίζουν να προχωράνε κατά το μέρος από όπου ήρθαν με το ίδιο τραγούδι :

«Δύο δεκάρες η βιολέτα

τσιγκολελέτα

τσιγκολελέτα

δύο δεκάρες η βιολέτα

τσιγκολελέτα

τσιγκολελέτα

και πράσινα κουφέτα»

ΤΟ ΤΖΑΜΙ

Τα παιδιά φτιάχνουν ένα αλώνι, δηλαδή έναν κύκλο με διάμετρο ενάμισι μέτρο. Στο κέντρο στήνουν δέκα αμάδες τη μια πάνω στην άλλη, αυτό είναι το τζαμί. Έπειτα χωρίζονται σε δυο ομάδες, η μια είναι η επιτιθέμενη και η άλλη η αμυνόμενη. Πέντε μέτρα μακριά από τον κύκλο κάνουν στο χώμα μια γραμμή. Πάνω σε αυτή τη γραμμή στέκουν τα παιδιά της επιτιθέμενης ομάδας και ένα-ένα με ένα τόπι σημαδεύουν και προσπαθούν να γκρεμίσουν το τζαμί. Εάν αποτύχουν έρχεται η σύρια της άλλης ομάδας (που γίνεται τότε αυτή η επιτιθεμένη) να επιτεθεί. Εάν κάποιο από τα παιδιά πετύχει και γκρεμίσει το τζαμί ή ρίξει κάτω έστω και μία αμάδα, τότε απλώνουν όλες τις αμάδες γύρω-γύρω στο αλώνι (μέσα στον κύκλο) και αρχίζει αληθινή μάχη. Τα παιδιά της επιτιθέμενης ομάδας προσπαθούν να στήσουν το τζαμί, ενώ τα παιδιά της άλλης ομάδας

προσπαθούν να τα εμποδίσουν με τον εξής τρόπο : έχοντας την μπάλα την ρίχνουν το ένα στο άλλο ανάμεσά τους και συνεργάζονται με σκοπό να σημαδέψουν με τη μπάλα και να χτυπήσουν τους αντιπάλους που αγωνίζονται να στήσουν ξανά το τζαμί.

Σε αυτό το παιχνίδι τα παιδιά συνεργάζονται με τους συντρόφους τους. Πολλές φορές κάποιο θυσιάζεται, δηλαδή κάθεται επίτηδες να χτυπηθεί («να καεί») για να πάει η μπάλα μακριά και έτσι να δώσει τον καιρό στους άλλους να επιτεθούν και να στήσουν το τζαμί . Εάν η αμυνόμενη ομάδα χτυπήσει («κάψει») όλα τα παιδιά της επιτιθέμενης, τότε αλλάζουν ρόλους και φυσικά η πρώτη ομάδα έχει ένα «λούμπο» εις βάρος της .

Η ΟΜΑΔΑ ΜΑΣ ΣΕ ΔΡΑΣΗ

Σκοπός

Ο σκοπός αυτού του σχεδίου δράσης (project) είναι να διασώσουμε και να αναδείξουμε κάποια πράγματα του τόπου μας που αξίζει να γίνουν γνωστά και να διαθέσουμε τις πληροφορίες αυτές στο διαδίκτυο ώστε να μπορεί ο καθένας να τις συμβουλεύεται δωρεάν.

Μεθοδολογία

Για να πετύχουμε αυτό το σκοπό χρειάστηκε να χρησιμοποιήσουμε πολλές διαφορετικές μεθόδους, όπως να συλλέξουμε αυθεντικό φωτογραφικό υλικό, να επισκεφτούμε βιβλιοθήκες για να ερευνήσουμε την ιστορία αυτού του τόπου και να βρούμε πηγές και πληροφορίες για τα μνημεία του τόπου, να πάρουμε συνεντεύξεις από πρόσωπα που διαδραματίζουν ή διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην περιοχή, να αναζητήσουμε πληροφορίες, φωτογραφίες και χάρτες στο διαδίκτυο και να μιλήσουμε με ανθρώπους της περιοχής για να μάθουμε περισσότερα για την λαογραφία και τον τρόπο ζωής των ντόπιων, δηλαδή τις συνήθειες και τα έθιμά τους.

Παρουσίαση του υλικού

Στη συνέχεια, συζητήσαμε με ποιό τρόπο να παρουσιάσουμε το υλικό αυτό. Σε έντυπη μορφή; Σε cd; Ή μήπως στο διαδίκτυο; Τα πρώτα δύο ήταν και ασύμφορα οικονομικά, αλλά και περιορισμένης εμβέλειας, αφού όσα αντίτυπα θα εκδίδονταν, τόσοι άνθρωποι θα μπορούσαν και να το διαβάσουν. Έτσι, αποφασίσαμε να το διαθέσουμε σε διαδικτυακή μορφή που σημαίνει πως οποιοσδήποτε μπορεί να έχει πρόσβαση σε αυτό άμεσα, από το χώρο του, δωρεάν, αλλά και οικολογικά, αφού δεν χρησιμοποιήσαμε ούτε δέντρα, αλλά ούτε και πλαστικό για τη δημιουργία αυτού του «Ηλεκτρονικού Λαογραφικού και Περιηγητικού Οδηγού Ανδρούσας».

Οργάνωση του υλικού

Όταν σκεφτόμασταν το πώς να οργανώσουμε και να παρουσιάσουμε αυτό το υλικό, μας φάνηκε λογικό να ακολουθήσουμε την ιστορία της περιοχής της Ανδρούσας χρονολογικά. Μετά από μια μικρή εισαγωγή για το πώς πήρε το όνομά της, οργανώσαμε το υλικό μας γύρω από τα πιο σημαντικά μνημεία της ευρύτερης περιοχής ακολουθώντας την ιστορία τους στο χρόνο. Αφού σας πούμε ότι η Ανδρούσα, σύμφωνα με την επικρατέστερη άποψη, πήρε το όνομά της από το θέμα άνδρες, από το οποίο προκύπτει ανδρείοι – ανδρεόσα - Ανδρούσα, δηλαδή πόλη των ανδρείων, θα σας παρουσιάσουμε το πρώτο σημαντικό μνημείο της περιοχής, το ναό του Αγίου Γεωργίου, ο οποίος χτίστηκε τον 10^ο αιώνα, και είναι μία από τις τρείς σωζόμενες Παλαιοχριστιανικές εκκλησίες ισοδομικού ρυθμού στην Ελλάδα.

Δύο αιώνες μετά, στα τέλη του 12^ου αιώνα, βρίσκουμε στην περιοχή έναν από τους πιο καλοδιατηρημένους Βυζαντινούς ναούς στην Ελλάδα, τον Ναό της Σαμαρίνας στη Καλογερόρραχη, πρώην Μονή Ζωοδόχου Πηγής.

Περί τα μέσα του 13^ο αιώνα μ.Χ, χτίστηκε πιθανώς από τον Γουλιέλμο Βιλεαρδουίνο, το Κάστρο της Ανδρούσας, ως οχύρωμα από το οποίο οι Φράγκοι έλεγχαν την ευρύτερη περιοχή. Το κάστρο έφτασε στο αποκορύφωμα της ακμής του ως Διοικητικό, Πολιτικό και Δικαστικό Κέντρο του Πριγκιπάτου κατά τον 14^ο και 15^ο αιώνα. Κατά την Ενετοκρατία αποτελούσε σημαντικότερο κάστρο από αυτό της Καλαμάτας.

Στο δρόμο από Ανδρούσα προς Καλογερόρραχη, μπορούμε να δούμε ένα σωζόμενο τμήμα του αρχαίου Υδραγωγείου που υδροδοτούσε την πόλη της Ανδρούσας από την πηγή του Ανδρομονάστηρου, μήκους 12 χιλιόμετρων.

Και έτσι φτάνουμε στην εποχή της Τουρκοκρατίας για να ακούσουμε την ιστορία μιας από τις ελάχιστες εκκλησίες που χτίστηκαν στην Ελλάδα κατά την περίοδο αυτή! Σύμφωνα, λοιπόν, με την παράδοση, ως ανταλλαγή για την εύρεση του πολύτιμου σπαθιού του ντόπιου Πασά που είχε κλαπεί από τον ντόπιο οπλαρχηγό Παπατσώνη, δόθηκε σαρανταήμερη προθεσμία στους ντόπιους για να χτίσουν την εκκλησία τους, θεωρώντας ότι δεν θα προλάβαιναν. Ωστόσο, με τη νυχθημερόν προσπάθεια όλων χτίστηκε ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου.

Με αυτόν τον τρόπο, η περιήγησή μας φτάνει στο σήμερα, όπου η Ανδρούσα αποτελείται πλέον από εννέα Δημοτικά Διαμερίσματα, αυτά του Πολύλοφου, της Αμφιθέας, της Αγριλιάς, του Καλαμαρά, της Εύας, της Ανδρούσας, της Καλογερόρραχης, της Ελληνοεκκλησσιάς και του Μαγγανιακού.

Τα γραφεία του Δήμου στεγάζονται σε ανακαινισθέν κτίριο που άνηκε στον πολλάκις διατελέσαντα πρωθυπουργό της Ελλάδας, Αλέξανδρο Κουμουνδούρο, ο οποίος, αν και Μανιάτης στην καταγωγή, μέχρι και σήμερα διατηρείται η οικογενειακή του μερίδα στο Ληξιαρχείο Ανδρούσας.

Η ιστορία από μόνη της όμως, δεν φτάνει για να δείξει στον αναγνώστη το χρώμα της ζωής στον τόπο αυτό. Θελήσαμε να συμπεριλάβουμε και μια δόση από τη ζωή όλων των ανθρώπων, παιδιών και μεγάλων, γυναικών και αντρών, αλλά και αυτών που έρχονται σαν επισκέπτες στην περιοχή. Το χρώμα αυτό, που ντύνει εορτές, παιχνίδια και πανηγύρια, αποφασίσαμε να το παρουσιάσουμε ακολουθώντας τα θρησκευτικά και πολιτιστικά δρώμενα, όπως αυτά εμφανίζονται ανά εποχή, και δη από το καλοκαίρι προς το χειμώνα.

Ξεκινώντας από την Άνοιξη και το πρώτο πανηγύρι της περιοχής, που γίνεται στην Αγριλιά στις 9 Μαΐου κατά τον εορτασμό των Πολιούχων της, Αγίων Νικολάου και Χριστοφόρου. Ακολουθεί μια σειρά από πανηγύρια σε κάθε Δημοτικό Διαμέρισμα : στην Ανδρούσα στις 21 Μαΐου (Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης), στην Καλογερόρραχη του Αγίου Πνεύματος, στον Πολύλοφο και στην Ελληνοεκκλησσιά στις 29 Ιουνίου (Αγίου Πέτρου και Παύλου), στο συνοικισμό Κουκουράχι την 1^η Ιουλίου, στο Μαγγανιακό και στη Βασιλάδα στις 7 Ιουλίου, στην Αμφιθέα στις 20 Ιουλίου (του Προφήτη Ηλία) και στην Εύα στις 14 Σεπτεμβρίου (της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού).

Την ίδια περίοδο, έχουμε και δύο νέες γιορτές, η μία στη Καλογερόρραχη, το πρώτο σαββατοκύριακο του Αυγούστου, η γιορτή του Λαδιού, και η άλλη στον Πολύλοφο στις 18 Αυγούστου, η γιορτή του Σύκου, όπου παρασκευάζονται και προσφέρονται δωρεάν διάφορα εδέσματα από λάδι και σύκο αντίστοιχα, διαφημίζοντας έτσι τα τοπικά προϊόντα. Κάποιες από τις συνταγές αυτές παρουσιάζονται και στον οδηγό μας.

Ο επόμενος σημαντικός εορτασμός γίνεται στις 27 Οκτωβρίου στην Ανδρούσα, όπου τιμάται ο τοπικός Άγιος, Άγιος Αθανάσιος ο εξ Ανδρούσης, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, με την παρουσία των αρχών του νομού και στρατιωτικού αγήματος.

Εν συνεχεία περνάμε στις Πανελλήνιες χριστιανικές εορτές Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά και Θεοφανείων, οι οποίες εορτάζονται με μεγάλες τιμές, όπως και στην υπόλοιπη Ελλάδα. Δεν θα τις παρουσιάσουμε εδώ.

Θα παρουσιάσουμε όμως τους εορτασμούς του Καρναβαλιού, κατά τη διάρκεια του οποίου σε κάποια διαμερίσματα λαμβάνουν χώρα διάφορα λαϊκά δρώμενα, όπως για παράδειγμα, οι φωτιές, τα μασκαρέματα και τα πειράγματα μεταξύ των κατοίκων του Πολυλόφου.

Φτάνοντας στο Πάσχα, στην περιοχή, πέρα από τους καθιερωμένους εορτασμούς, λαμβάνουν χώρα το κάψιμο του Ιούδα και ο σαϊτοπόλεμος (τα γνωστά «μπουλούκια») κάθε Δευτέρα του Πάσχα στην Εύα. Η τιμωρία του Ιούδα έχει τις ρίζες της πολύ παλιά και συμβολίζει την τύχη του προδότη. Από την άλλη, ο σαϊτοπόλεμος είναι επίσης παλιό έθιμο, με την παράδοση να το συνδέει με το γνωστό τέχνασμα του Κολοκοτρώνη, με το οποίο κατάφερε να απελευθερώσει τη Μεσσηνία από τους Οθωμανούς.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Με αυτό τον τρόπο λοιπόν, φτάνουμε στο τέλος της παρουσίασης του σχεδίου δράσεως «Ηλεκτρονικός Λαογραφικός και Περιηγητικός Οδηγός Ανδρούσας».

Το ερώτημα που μας μένει τώρα να απαντήσουμε είναι για ποιο λόγο το κάναμε όλο αυτό, τί μας έμεινε τελικά, να κάνουμε από κοινού εκτίμηση της δουλειάς που έγινε συνολικά από όλα τα μέλη της ομάδας, να αξιολογήσουμε κατά πόσο επιτεύχθηκαν οι αρχικοί στόχοι, πώς κύλησε η όλη διαδικασία, ποιά ήταν τα αποτελέσματα.

Πέρα από την ευκαιρία που μας δόθηκε να γευτούμε λίγο τη ζωή του ερευνητή χρησιμοποιώντας διάφορα ερευνητικά εργαλεία όπως αναζήτηση σε βιβλιοθήκη, το σημαντικότερο είναι να εκτιμήσουμε την εμπειρία που ζήσαμε ατομικά και ομαδικά, να εντοπίσουμε τα λάθη και τα προβλήματα που υπήρξαν αλλά και να θυμηθούμε το πλούσιο γνωστικό και βιωματικό υλικό που κατακτήθηκε κατά την όλη διαδικασία.

Σε κάποιους δόθηκε η ευκαιρία να δουλέψουν με άτομα που δεν γνώριζαν πριν, σε άλλους η ευκαιρία να πάρουν συνέντευξη από σημαίνοντα άτομα της περιοχής, να απομαγνητοφωνήσουν και να επεξεργαστούν τα στοιχεία των συνεντεύξεων αυτών, κάποιοι ανέλαβαν να γράψουν διάφορα κείμενα, άλλοι να παρουσιάσουν τα σημαντικότερα σημεία της όλης διαδικασίας του σχεδίου δράσης σήμερα σε εσάς.

Σε όλη αυτή τη διαδικασία, από την διερεύνηση του θέματος έως την συλλογή και την επεξεργασία του υλικού, την διεξαγωγή των δραστηριοτήτων, τον προγραμματισμό των εργασιών των ομάδων, τη συνολική αποτίμηση και την παρουσίαση είχαμε σημαντικούς συμπαραστάτες τους εκπαιδευτές μας. Ήταν κοντά μας για να λύσουν τυχόν απορίες, να μας ενθαρρύνουν, να βοηθήσουν να ξεπεραστούν προβλήματα που θα οδηγούσαν σε χάσιμο του ενδιαφέροντος και απογοήτευσή μας. Συνεργάστηκαν αρμονικά και αποτελεσματικά μαζί μας και μεταξύ τους, γνωρίσαμε καλύτερα ο ένας τον άλλο μέσα από τη δημιουργική αυτή διαδικασία και αποκομίσαμε όλοι σημαντικές εμπειρίες που θα θυμόμαστε για πάντα.

Όλοι κάναμε πράγματα που δεν είχαμε κάνει πρωτύτερα, και αυτό που είδαμε ότι δεν μπορούμε όλοι να κάνουμε τα πάντα, αλλά όλοι μπορούμε να κάνουμε κάτι ανάλογα με τα ενδιαφέροντά μας. Και ήταν αυτό το κάτι, αυτό που μάθαμε ο καθένας και η καθεμία από εμάς για τον εαυτό μας, αλλά και για την περιοχή μας.

Μάθαμε για τα παιχνίδια που έπαιζαν η Σοφία, ο Φώτης, η Μαρία και ο Βαγγέλης όταν ήταν μικρότεροι, τις συνταγές της Κωνσταντίνας, της Δήμητρας, της Σοφίας και της Χρυσούλας, τα μέρη που πήγαιναν ο Ηλίας, ο Γιάννης, ο Γιώργος και ο Δημήτρης μικροί – το τι έκαναν εκεί δεν θα το αποκαλύψουμε!

•